لا يدرى و لكن ربّه يدرى . و روى انّ ابن عمر كان يهوى جارية فاشتراها و اعتقها ، فقيل له ، هويتها فاشتريتها ثمّ اعتقتها قبل ان تصيب منها ؟ فقرأ هذه الآية : لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ . آورده‌اند كه زبيده مادر جعفر « 1 » مصحفى ساخته بود ، نود پاره ، همه بزر نبشته ، آن گه مجلّدها زر كرده مرصّع بجواهر ، روزى از آن مصحف ميخواند به اين آيت رسيد : لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ حَتَّى تُنْفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ آن در وى اثر كرد گفت : من از مال و ملك خويش هيچيز دوست‌تر ازين مصحف ندارم ، آن گه زرگران و جوهريان را بخواند تا آن برگرفتند و بفروختند و در وجه آن عمارتها نهاد از حوضها و مصنعها كه در باديه فرمود . لَنْ تَنالُوا الْبِرَّ - اشتقاق بر از بر است ، و برّ جاى فراخ است و زمين گشاده ، و مؤمنان را به آن ابرار خوانند كه دلهاشان فراخ است و سينه‌ها گشاده ، به حكم اين آيت كه گفت : فَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يَهْدِيَهُ يَشْرَحْ صَدْرَهُ لِلْإِسْلامِ ، و كافران را ضدّ اين گفت : وَ مَنْ يُرِدْ أَنْ يُضِلَّهُ يَجْعَلْ صَدْرَهُ ضَيِّقاً حَرَجاً . و ازين جا بود كه ابو ذر غفارى ( رض ) از مصطفى ( ص ) پرسيد كه بر چيست ؟ جواب داد : لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ . . . الآية . از بهر آنكه درين آيت افعال خير و مكارم اخلاق فراخ بگفت و فراوان برداد ، پس معنى برّ توسّع است در افعال خير ، و خداى عزّ و جلّ خود را « برّ » خواند و بنده را « برّ » نام نهاد اكنون « بر » بنده با خدا آنست كه وى را مطيع و فرمان بردارست ، و برّ خدا با بنده آنست كه بر وى نيكوكار است و نوازنده و روزى گمارست . گفته‌اند كه برّ بر سه معاملت است : يكى با خدا در معنى عبادت كردن و وى را

--> ( 1 ) منظور « ام جعفر » است كه كنيهء زبيده زوجهء هارون الرشيد مىباشد .